Sáng nay (6/8), tại cuộc họp giao ban 7 tháng của Bộ Công Thương, ông Nguyễn Văn Biên - Phó tổng giám đốc Tập đoàn Than- Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), thêm một lần nữa kiến nghị Bộ Công Thương xúc tiến “giải cứu” ngành than.

CôngThương - Thực tế nhiều âu lo

Mặc dù đã nỗ lực duy trì ổn định sản xuất, đảm bảo việc làm và thu nhập cho công nhân lao động, nhưng với việc giảm sút về giá bán và thị trường tiêu thụ, doanh thu 7 tháng đầu năm 2012 của Vinacomin chỉ bằng 46% kế hoạch năm, giảm 18% so với cùng kỳ. Đặc biệt, lượng than tồn kho tăng cao, đến ngày 31/7/2012 tồn trên 9 triệu tấn.

Hiện, Thủ tướng Chính phủ đã cho phép Vinacomin được dùng nguồn thu từ xuất khẩu (XK) than để bù cho việc bán than trong nước đang sụt giảm. Tuy nhiên, với mức thuế XK 20%, than XK của Vinacomin đang đối diện với những thách thức lớn do một số khách hàng lớn đã chuyển sang mua than của các nước có giá cạnh tranh hơn.

Trước tình hình đó, Vinacomin đã giảm sản lượng năm 2012 còn 39/45,5 triệu tấn, bằng 85% kế hoạch đã được Thủ tướng phê duyệt và bằng 87% thực hiện năm 2011. Với sản lượng than tiêu thụ như dự kiến, sản lượng than nguyên khai 6 tháng cuối năm, nếu tồn kho tính theo định mức thì chỉ cần sản xuất là 17,7 triệu tấn than, đất bóc giảm mạnh. Tương ứng với sản lượng này, tập đoàn sẽ dư thừa gần 20.000 lao động, đồng nghĩavới 20.000hộ gia đình không đảm bảo được thu nhập, ảnh hưởng, tác động xấu đến đời sống dân sinh, an ninh, trật tự và an toàn xã hội của người dân vùng mỏ.

Theo Phó tổng giám đốc Nguyễn Văn Biên, việc sớm điều chỉnh thuế XK trong lúc này là biện pháp hữu hiệu để “giải cứu” ngành than, có ý nghĩa quyết định đến ổn định sản xuất, việc làm cho công nhân vùng mỏ, an sinh xã hội trên địa bàn Quảng Ninh.

Bên cạnh đó, một số không nhỏ lực lượng lao động của các doanh nghiệp đang thực hiện hợp đồng với các doanh nghiệp ngành than trong việc bóc xúc đất đá, vận tải và cung ứng các dịch vụ cơ khí sửa chữa, thương mại... cũng bị mất việc làmvì phải giảm trên 60 triệu m 3 đất đá, giảm 6,5 triệu tấn than sạch. Trong khi doanh nghiệp đã huy động vốn đầu tư máy móc, thiết bị, nay không có việc làm, không trả được nợ ngân hàng và chủ đầu tư, sẽ càng làm cho tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh phức tạp hơn.

Thu nhập thấp, việc làm bấp bênh sẽ dễ dẫn tới thợ lò bỏ việc, ngành than khó có thể đảm bảo được yêu cầu gia tăng sản lượng để phục vụ nhu cầu năng lượng của đất nước trong thời gian tới.

Than XK không thực hiện được theo kế hoạch, kéo theo thuế XK năm 2012 cũng giảm sút nghiêm trọng do không có sản lượng để tính thuế.

Tìm hướng “giải cứu”

Trước thực trạng vui ít, buồn nhiều như hiện nay, ngành than đã chủ động đề ra nhiều giải pháp, quyết tâm vượt qua thách thức. Theo đó, tạm thời cắt giảm nhiều khoản chi phí từ 15-20%, lùi khấu hao với thời gian tối đa, lùi lại đất bóc đến năm sau mới thực hiện 15-20% so với yêu cầu kỹ thuật-công nghệ mỏ, chi phí hạ tầng, môi trường (các chi phí này tạm chuyển năm sau giá thành sẽ tăng), tiền lương công nhân viên ngành than giảm khoảng 15-20% (trừ thợ lò tạm giữ ổn định)...

Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực trên, ngành than khẩn thiết đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính xem xét sớm điều chỉnh giá than cho điện bằng giá thành than năm 2011 đã được kiểm toán, để đảm bảo nguồn vốn cho đầu tư cải tạo, mở rộng, nâng công suất các mỏ hiện có và xây dựng các mỏ mới. Thực tế, mặc dù giá than bán cho sản xuất điện đã tăng 10-11,5% từ ngày 1/7/2012, song tổng giá than mới chỉ tăng được gần 300 tỷ đồng, trong khi tổng số giá than bán cho điện thấp hơn giá thành là 8.500 tỷ đồng. Với khoản tiền trên 8.000 tỷ đồng, tập đoàn hiện nay chưa có nguồn nào để bù đắp.

Bên cạnh đó, thị trường than đang cạnh tranh gay gắt, giá bán than giảm 25-36% (so với giá thời điểm thuế XK điều chỉnh lên 20% vào 16/9/2011), sau khi trừ các khoản thuế, phí đối với than XK (gần 40%), tập đoàn không bù đắp được chi phí. Để đảm bảo cho tập đoàn XK được than theo Kế hoạch Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt, đề nghị Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét cho phép điều chỉnh giảm thuế XK than đá năm 2012 xuống mức 10% (trong giới hạn khung thuế suất đã được Ủy ban thường vụ Quốc hội thông qua). Khi thị trường phục hồi, có thể điều chỉnh lại (như năm 2009, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, Chính phủ đã điều chỉnh thuế XK than từ 20% xuống 10%, sau đó tăng lên 20% từ 16/9/2011 khi giá XK tăng trở lại).

Nếu thuế xuất khẩu không được điều chỉnh, sản xuất của ngành than tiếp tục suy giảm (dự kiến chỉ tiêu thụ khoảng 35-36 triệu tấn, giảm 10 triệu tấn than sạch so với kế hoạch). Sự suy giảm này sẽ dẫn đến hàng loạt các hệ lụy và thiệt hại, như: Ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống trên 11 vạn công nhân, người lao động sản xuất than và khoảng 4 lần số đó những người trong gia đình thợ mỏ và các ngành nghề phục vụ trên vùng mỏ); nộp ngân sách nhà nướcbị giảm sút nghiêm trọng, an sinh xã hội bị ảnh hưởng...Năm nay sản xuất ngành than suy giảm mạnh kéo theo sản xuất, kinh doanh các năm sau sẽ càng khó khăn, khách hàng sẽ chuyển đổi công nghệ hoặc mua than của các nước khác. Khi đó, để phục hồi lại thị trường và năng lực sản xuất sẽ rất khó khăn, tốn kém; cơ hội thực hiện được kế hoạch 5 năm đã được phê duyệt cũng không còn rộng mở, dẫn tới việc cung cấp than cho nền kinh tế sẽ gặp nhiều khó khăn trong các năm tới.